Trang chủ > Một thời để nhớ > Cần có một bia tưởng niệm ở cảng Gianh bi hùng

Cần có một bia tưởng niệm ở cảng Gianh bi hùng

Tháng Ba 26, 2011

Quốc lộ 1A qua Quảng Bình có cầu Gianh nổi tiếng. Chiếc cầu 9 nhịp vững chãi như nối quá khứ hào hùng với tương lai đầy hứa hẹn. Đứng trên cầu nhìn về phía hạ lưu, nơi ngã ba sông là hải cảng. Bây giờ cảng Gianh tấp nập thuyền bè vào bờ ra khơi, nhưng cách đây gần 40 năm, đây là nơi chiến tranh ác liệt nhất trên vùng “cán xoong chảo lửa”.

* Khúc ca bi tráng ngày cuối năm

Đó là những ngày đầu năm 1973, sau khi bị thua đau trong trận “Điện Biên Phủ trên không”, giặc Mỹ tập trung đánh phá ác liệt các tỉnh nam Khu 4. Chúng huy động các loại máy bay, kể cả B.52 ném bom rải thảm những vị trí quân sự và dân cư. Mặc cho kẻ thù điên cuồng đánh phá, các lực lượng làm nhiệm vụ ở cảng Gianh vẫn kiên cường bám trụ, bốc xếp hàng trăm tấn hàng hóa, vũ khí, quân dụng lên xe. Ngày ký Hiệp định Pa-ri không xa nhưng miền Nam chưa được giải phóng, mọi người vẫn hăng say làm việc. Công tác bốc xếp làm cả ngày lẫn đêm, các đơn vị chủ yếu đóng quân ở thôn Quyết Thắng.

Tấm bia tưởng niệm do bà con thôn Quyết Thắng tự làm.

9 giờ sáng ngày 13-1-1973, từ hướng biển có hàng chục máy bay lao vào săm soi dọc bờ sông Gianh. Sau khi phát hiện mục tiêu, từng tốp F4H, F105 bổ nhào ném bom và bắn rốc-két. Chúng thả bom vào khu vực rộng từ Phà 1 lên Phà 2, ném vung vãi từ Đồn biên phòng sang quân cảng. Suốt 4 tiếng đồng hồ, trên trời máy bay nhào lộn, dưới đất pháo cao xạ và súng phòng không đan lưới lửa. Hơn 11 giờ, lũ giặc trời chuồn ra biển, không gian tạm yên ắng, mọi người ra khỏi hầm làm nhiệm vụ cứu thương và tranh thủ về bếp tập thể nhận phần cơm trưa.

Kẻng báo động lại vang lên, tiếng máy bay gầm rú trên bầu trời Thanh Trạch. Lần này không bắn pháo khói, chúng nhào xuống cắt bom liên tục vào thôn Quyết Thắng, nơi có đông TNXP và công nhân cảng Gianh tạm trú. Đây cũng là trạm xá của Cảng, nơi đang cấp cứu những người bị thương trong đợt bom lúc sáng. Mọi người chưa kịp xuống hầm thì bom đã nổ khắp nơi. Nhà cửa và cây cối đổ nát, trạm xá và nhà bếp tập thể vùi trong gạch vụn. Sau sự thinh lặng đáng sợ là tiếng kêu rên của những người bị thương, tiếng la hét của người đến cứu. Thôn Quyết Thắng chìm trong lửa khói, hố bom nham nhở khắp nơi. Đội tự vệ của cảng Gianh cùng dân quân các xã bạn đến hỗ trợ, nhanh chóng sơ cứu, chuyển bệnh nhân lên tuyến trên. Bệnh viện của huyện lúc ấy đóng ở xã Cự Nẫm, cách xa hơn chục cây số, anh chị em phải cõng cáng suốt đêm. Đau đớn nhất là số người bị thương lúc sáng, mới được cấp cứu tưởng đã qua cơn nguy kịch, không ngờ lại bị thương lần hai, hy sinh ngay tại trạm xá.

Ông Trần Kính, 79 tuổi xúc động nhớ lại:

– Sau khi bị trúng bom, riêng Trạm xá có 37 người chết, những cô TNXP còn rất trẻ cũng hy sinh trong và ngoài hầm. Thật tội nghiệp, họ đều quê ở Hưng Yên-Hải Dương.

Trong đợt bom oan nghiệt trên, có 156 người vĩnh viễn nằm lại với cảng Gianh anh hùng. Có 34 chiến sĩ TNXP thuộc đơn vị 283, còn lại là bộ đội, dân công, công nhân cảng Gianh và một số bà con thôn Quyết Thắng. Hơn 100 người bị thương, trong đó một số người bị thương nặng qua đời trước lúc ký Hiệp định Pa-ri chỉ đúng có một ngày!

Cầu Gianh hôm nay.

Một ngày cuối năm, chúng tôi về cảng Gianh, thăm thôn Quyết Thắng. Giữa ngã ba đường vào thôn có một tấm bia xây rất đơn sơ, cao chừng một mét, trên đó ghi: “Tại nơi đây, ngày 13-01-1973, 156 đồng chí TNXP, bộ đội, công nhân và nhân dân thôn Quyết Thắng đã anh dũng hy sinh…”. Ông Lê Văn Rạn, Chi hội trưởng CCB thôn Quyết Thắng không giấu được ngậm ngùi: “Đa số người hy sinh trong trận bom hôm ấy là người ngoài Bắc, bà con thôn Quyết Thắng đã tự quyên góp tiền, xây một cái bia để tưởng nhớ. Chúng tôi đang đề nghị xây một cái tượng đài hay bia tưởng niệm thật to và đẹp, để giáo dục con cháu nhiều đời sau khỏi quên cái ngày bi tráng này”.

Hội cựu TNXP tỉnh Hải Dương và Hưng Yên cũng đã làm tờ trình gửi lên trên đề nghị dựng bia di tích. Bà con lâu nay luôn mong mỏi có một cái bia thật xứng tầm với sự hy sinh anh dũng của các anh chị bộ đội, TNXP, dân công và công nhân cảng. Hằng năm, các đồng chí cựu TNXP hai tỉnh Hải Dương-Hưng Yên đều vào thăm viếng, gần đây đoàn cũng đã vào tặng quà và cứu trợ cho bà con thôn Quyết Thắng bị thiệt hại do lũ lụt. Mỗi mùa xuân đến, người dân trong xã lại thắp nén hương tưởng nhớ 156 người đã ngã xuống vì sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

Bài và ảnh: Xuân Vui

%d bloggers like this: